Hollanda devleti kendi masaüstünü kuruyor: DAWO ve NixOS

Her şey bir e-posta hesabıyla başladı

Şubat 2025’te ABD, Lahey’deki Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne (UCM) yaptırım kararı aldı. Birkaç ay sonra AP, mahkemenin başsavcısının Microsoft e-posta hesabına erişemez hâle geldiğini yazdı. Microsoft’un başkanı Brad Smith, şirketin mahkemeye verdiği hizmeti durdurmadığını söyledi. Savcının hesabına neden erişilemediğini ise açıklamadı. Ayrıntılar hâlâ tartışmalı.

Ama Avrupa’daki pek çok kurum için mesaj netti. Başka bir ülkenin kararı, senin günlük işini yürüttüğün sistemleri etkileyebiliyor. Hollanda hükümeti de bundan sonra bu duruma düşmemek için bir yol aramaya başladı.

DAWO ne?

Projenin adı DAWO, Felemenkçe “Digitaal Autonome Werkomgeving Overheid” kısaltması. Kabaca “devlet için dijital olarak bağımsız çalışma ortamı” demek. İçişleri Bakanlığı (BZK) bünyesinde geliştiriliyor. Hedef sadece bir işletim sistemi değil: ofis yazılımı, iş birliği uygulamaları, bulut hizmetleri ve bilgisayar yönetim araçlarıyla birlikte hazır bir devlet masaüstü.

Temmuz’da devletin iş süreçlerinden sorumlu bakanlıklar arası komisyon (ICBR), merkezî hükümetin üç büyük BT sağlayıcısına (SSC-ICT, DICTU ve DUO-ICT) ortak bir “egemen dijital çalışma ortamı” kurma görevi verdi. Hükümetin kendi iş birliği yazılımı MijnBureau ve DAWO bu işin içine katıldı. Tweakers’ın haberine göre sistem şu an sekiz belediyede deneniyor. Amsterdam, ’s-Hertogenbosch, Zaanstad ve Ede bunların arasında. Ekip 1.0 sürümünü 2027’de çıkarmayı umuyor.

Kod açık. Masaüstü yapılandırması devletin kendi kod platformunda (code.overheid.nl) duruyor. Katkıya açık ana depo Codeberg’e taşındı.

Neden NixOS?

Ekip önce openSUSE’yi, sonra Fedora’yı denemiş. İkisinin de arkasında bir şirket var: SUSE ve IBM’e ait Red Hat. NixOS’u kontrol eden bir şirket yok. Ayrıca kökleri Hollanda’da: Nix, Eelco Dolstra’nın Utrecht Üniversitesi’ndeki doktora çalışmasından çıktı.

Teknik neden ise daha ilginç. Nix’te her paket, /nix/store altında kendi klasörüne kuruluyor. Klasörün adında, paketi oluşturan her şeyin özeti (hash) var. Kurulduktan sonra içerik değişmiyor. Bütün sistem de tek bir yapılandırma dosyasında tarif ediliyor. Aynı dosyayla yüz bilgisayar kurarsan, yüzü de birebir aynı oluyor. Bir şey bozulursa önceki hâline dönmek kolay.

Devlet için bu çok değerli. Projedeki geliştiricilerden Rutger Putter’a göre Nix kodunun yüzde 80–90’ı bir kurumdan diğerine taşınabiliyor. Yani bir bakanlığın yaptığı işi bir belediye neredeyse olduğu gibi kullanabiliyor. Linux bilmeyen Windows yöneticileri için ayrı bir grafik yönetim aracı da yazılmış.

Bir yan etkisi daha var. Denemeler, devletin elden çıkarmak üzere olduğu eski dizüstü bilgisayarlarda yapılıyor. Windows 11’in desteklemediği makineler NixOS’u rahatça çalıştırıyor.

Ucuz değil, farklı

Ekip, büyük bir tasarruf vaat etmiyor. Putter’ın sözüyle açık kaynak daha ucuz değil, maliyeti farklı. Lisans parası yerine insan, eğitim ve bakım parası ödüyorsun. Karşılığında ise anahtar senin elinde oluyor.

Bu, bulut dünyasındaki tartışmanın aynısı. Deno ve Cloudflare yazısında gördüğümüz gibi büyük müşteriyi ikna eden şey çoğu zaman “gerektiğinde çıkabilmek”. DAWO bu fikri bir ülkenin masaüstüne taşıyor.

Düşün

• Kullandığın hizmetlerden biri yarın erişimini kesse, hangi işin tamamen durur?
• Ekibindeki bilgisayarları tek bir dosyadan aynı şekilde kurabilseydin, neyi değiştirirdin?

Kendi cümlelerimizle yazılmış bir özettir, çeviri değildir. Tüm kaynaklar yukarıda.